این روزها شکایت عده زیادی این است که تمرکز ندارند، حافظهشان ضعیف شده و فراموشکار شدهاند و در پیگیری علت مشکل اولین چیزی که به نظرشان میرسد این است که دچار ADHD هستند! در حالیکه این حدس اکثر اوقات اشتباه است و عوامل دیگری دخیل هستند که یکی از مهمترینشان استفاده بیشازحد از شبکههای اجتماعی است.
استفاده از شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام، توییتر و یوتیوب در سالهای اخیر بهطور قابل توجهی افزایش پیدا کرده و ضروریست که در مورد آسیبهای استفاده طولانی مدت از آنها بیشتر بدانیم.
۱- توجه و تمرکز
یکی از عوامل مهم عدم تمرکز و حواسپرتی استفاده بیش از حد از شبکههای اجتماعیست که باعث میشود حواسمان به راحتی پرت شود. پژوهشها نشان میدهند که استفاده بیش از حد از شبکههای اجتماعی باعث میشود قسمتهایی از مغز که مسئول حفظ توجه هستند، کوچک شوند.
بهعلاوه لذت سریع و فوری که هنگام استفاده از شبکههای اجتماعی دریافت میکنیم، باعث میشود نتوانیم روی چیزهایی که جذابیت کمتری دارند تمرکز کنیم.
۲- ضعیف شدن حافظه
وقتی که زمان زیادی را در شبکه های اجتماعی سپری میکنیم، آن قسمتی از مغز که کارش تصمیمگیری راجعبه پردازش اطلاعات است دچار مشکل میشود. یعنی در زمینه تصمیمگیری در خصوص اینکه کدام دسته از اطلاعات مهم هستند و باید در حافظه ذخیره شوند و کدام یک غیر ضروری هستند و باید از سیستم خارج و برونسپاری شوند، اختلال ایجاد میشود.
چرا؟ چون شما در یک دقیقه دهها عکس، ریلز و ویدو میبینید که باید مغز در موردشان تصمیمگیری کند که آنها را به خاطر بسپارد یا برونسپاری کند. در حالیکه در دنیای واقعی هیچ وقت با این حجم از اطلاعات و محرکها مواجه نمیشویم. به همین دلیل آن قسمتی از حافظه که کارش این است که تصمیم بگیرد چه اطلاعاتی آن قدر مهم هستند که باید ذخیره شوند دچار مشکل میشود.
اخیرا در مورد تاثیر به اشتراک گذاشتن خاطرات در شبکههای اجتماعی روی حافظه آزمایش جالبی انجام شده. در این آزمایش به یک گروه گفته شد که میتوانند خاطراتشان را به شکل متن، عکس یا فیلم ثبت کنند و در شبکههای اجتماعی به اشتراک بگذارند، در حالیکه به گروه دیگر اجازه ثبت خاطرات داده نشد.
هدف از آزمایش بررسی این موضوع بود که کدام گروه خاطرات بیشتری از آن روز در ذهنشان باقی میماند.
نتیجه آزمایش این بود که بر خلاف تصور، گروه دوم که اجازه به اشتراک گذاشتن تجربیات و خاطراتشان را در شبکههای اجتماعی نداشتند، خاطرات بیشتری در ذهنشان باقی ماند! دلیلش این است که وقتی خاطرهای را در جایی ثبت میکنیم، کمتر به حافظه خود تکیه میکنیم برای اینکه آن را به ذهن بسپریم. چون خیالمان راحت است که آن را در جایی ذخیره کردهایم. بنابراین باعث میشود کمتر به حافظهمان متکی باشیم و این موضوع به مرور باعث ضعیفشدن حافظه میشود.
۳- اعتیاد به شبکههای اجتماعی
تحقیقات نشان داده که اسکن مغزی کاربرانی که از شبکههای اجتماعی بیش از حد استفاده میکنند شبیه به اسکن مغزی کسانیست که به مواد یا شرطبندی اعتیاد دارند.
پلتفرمهای شبکههای اجتماعی طوری طراحی شدهاند که مسیرهای مغزی مربوط به پاداش و دوپامین را فعال می کنند؛ همان مسیری که هنگام فعالیتهای لذتبخش مانند غذا خوردن، رابطه جنسی، خرید و … فعال میشود.
در این حالت مغز شروع میکند به پاداش دادن سریع و دوپامین که هورمون لذت و پاداش است ترشح میشود و مغز را تحریک میکند که هر بار همان کاری را انجام دهد که باعث ترشح بیشتر دوپامین میشود و این موضوع به مرور باعث اعتیاد به شبکههای اجتماعی میشود.
بدیهی است که استفاده از شبکههای اجتماعی جنبههای مثبت بیشماری نیز دارد. نکته مهم این است که با توجه به جنبههای مثبت و منفی آن، زمان استفاده از شبکههای اجتماعی را مدیریت کنیم.